بوی باروت در شمال شام

در هفته‌های گذشته تنش‌ها در منطقه ادلب بار دیگر افزایش یافته است. اوضاع منطقه بر اثر تحرکات تروریست‌ها متشنج شده و در گلوله‌باران مناطق اطراف ادلب از جمله حلب، شمار زیادی از غیرنظامیان کشته شده و ورود نیروهای ترکیه به ادلب نیز بر تنشها افزوده است.

بامداد جمعه ۳۴ نظامی ترکیه در حمله هوایی که در نزدیکی روستای «الباره»، واقع در «جبل الزاویه»، در حومه استان ادلب انجام شد، کشته شدند. کشته و زخمی شدن نظامیان ترکیه در جریان حملات بامداد جمعه گروه‌های تروریستی به مواضع ارتش سوریه در جنوب ادلب و شهر «سراقب» و پاسخ توپخانه‌ای نیروهای سوری رخ داد.

در ساعات پایانی تهیه این گزارش در عصر روز یکشنبه، ترکیه به یک فرودگاه مهم در حلب حمله کرده و دو جنگنده نظامی سوری را سرنگون ساخته است، به نظر می رسد همه چیز در حوالی ادلب بوی باروت به خود گرفته است، اگر جنگی در این منطقه دربگیرد تبعات و تاثیرات بسیار وسیعی خواهد داشت، تا امروز آنچه در سوریه می گذشت ظاهرا یک جنگ نیابتی میان طرفداران و حامیان عربستان و ترکیه از یک سو و نیروهای تحت حمایت ایران و روسیه از سویی دیگر بوده است اما وقایعی که در 24 ساعت گذشته رخ داده است ممکن است پای ایران و ترکیه را مستقیما به نبرد بکشاند.

مرکز مستشاری نظامی ایران در سوریه بامداد یکشنبه با اشاره به تداوم حملات توپخانه‌ای ترکیه به مواضع این مرکز، ترکیه را به برخورد عقلانی با موضوع ادلب و بر اساس مصلحت مردم این کشور دعوت کرد. در نیمروز یکشنبه نیز خبر شهادت بیش از 20 تن از نیروهای گردان های زینبیون و فاطمیون منتشر شد.

بیانیه مهمی که سرزمین انرژی به نقل از عصر ایران آن را منتشر می کند متذکر می شود: «از صبح روز گذشته به نیروهایمان دستور دادیم نظامیان ترکیه را در ادلب هدف قرار ندهند تا جان آنها حفظ شود. نیروهای ما نیز علی‌رغم اینکه آنها را در تیررس داشتند، از هدف قرار دادنشان خودداری کردند اما ارتش ترکیه همچنان به گلوله باران توپخانه ای مواضع و مراکز و پایگاه های ما ادامه می دهد.

مرکز مستشاری نظامی ایران در سوریه نظامیان ترکیه را دعوت به برخورد عقلانی بر اساس مصلحت ملتهای سوریه و ترکیه می کند. باز هم تاکید می‌کنیم فرزندان ملت ترکیه در ارتش آن کشور در منطقه ادلب در تیررس نیروهای نظامی ما هستند و به راحتی می‌توانستیم انتقام بمباران مراکزمان را از آنها بگیریم اما در پاسخ به دستورات صادر شده از فرمانده‌هانمان خویشتن‌داری کرده ایم.

از آنها دعوت می‌کنیم به فرماندهان و رهبران ترکیه برای حفظ آرامش و جلوگیری از ریخته شدن خون نظامیان ترکیه در خاک سوریه فشار وارد آورند.

اعلام می‌کنیم علی‌رغم شرایط بسیار سخت و طاقت فرسای به‌وجود آمده همچنان در کنار دولت و مردم و ارتش سوریه در میدان مبارزه با تروریسم تا آزادسازی و پاکسازی کامل خاک این کشور قرار داریم و همگان را به تفکر و درک خطرات بزرگی که ادامه دشمنی و حملات علیه سوریه به‌وجود می‌آورد، دعوت می‌کنیم»

حالا و با تحولات میدانی که روز یکشنبه رخ داده است می توان اینگونه تعبیر کرد که ترکیه به محتوای بیانیه ای که نشانه ای از خویشتنداری نیروهای تحت آموزش نظام مستشاری ایران است اهمیتی نداده است، اکنون سایه یک جنگ مستقیم از هر زمان دیگری نزدیک تر است هر چند هنوز امید به رایزنی های سیاسی و دیپلماتیک وجود دارد.

دستاوردهای سوچی بر باد رفته است؟

جعفر حق‌پناه، کارشناس مسائل ترکیه و استاد مدعو مطالعات منطقه ای دانشگاه تهران در گفت و گو با سایت دیپلماسی ایرانی در برابر این سئول که « تشدید تنش های ۷۲ ساعت گذشته در ادلب تا چه اندازه سایه سنگینی بر مناسبات مسکو و آنکارا، به خصوص در محور سوچی و آستانه گذاشته است؟ آیا اکنون می توان تلاش ها و دستاوردهای این دو محور را کان لم یکن تلقی کرد؟» پاسخ می دهد:  همین الان هم به نظر می رسد که محور سوچی تا اندازه بسیار زیادی تحت الشعاع تحولات میدانی ادلب قرار گرفته است. باید این نکته را هم مد نظر قرار داشت که این محور در تقابل با فضای کلی سیاسی و دیپلماتیک بود که تلاش داشت تمام تحولات سیاسی و دیپلماتیک در منطقه غرب آسیا با رهبری ایالات متحده آمریکا پیگیری شود. لذا نظم سازی های نوینی که از دل محور سوچی و آستانه برای حل بحران سوریه بدون در نظر گرفتن وزن و نقش آمریکا ناشی شکل گرفت به هیچ وجه با روند نظام سازی‌های سیاسی، دیپلماتیک و امنیتی مد نظر واشنگتن تطابق نداشت. لذا محور سوچی، نه تنها در راستای منافع غرب به خصوص ایالات متحده آمریکا قرار نداشت، بلکه در تقابل با راهبردهای کاخ سفید در غرب آسیا بود. اتفاقاً حضور نیروهای نظامی آمریکا در منطقه شرق فرات و حمایت از کردهای سوریه نیز به عنوان یکی از محورهای حساس ترکیه برای تضعیف محور سوچی انجام گرفت. اکنون هم به نظر می رسد که این برنامه در دستور کار باشد. یعنی آمریکا و ناتو به فکر حمایت بیشتر از ترکیه در تحولات سوریه خواهند بود تا بتوانند باعث ایجاد گسل در مناسبات مسکو و آنکارا و در نهایت از بین رفتن محور سوچی شوند. از این رو احتمالاً فضا برای اعاده حیثیت و تداوم حیات محور سوچی در آینده وجود نخواهد داشت، به گونه‌ای که حتی هم اکنون نیز برخی توافقات مهم بین روسیه و ترکیه متوقف شده است. اینها علاوه بر آن است که اکنون ترکیه به موازات تلاش به منظور دخالت بیشتر آمریکا و ناتو در ادلب، به دنبال نقش آفرینی کشورهای اروپایی در مسئله سوریه است تا بتواند یک بالانس سیاسی، دیپلماتیک و حتی نظامی و در برابر ارتش روسیه و سوریه داشته باشد

سایه جنگ بر روابط روسیه و ترکیه

شهره پولاب دکترای جغرافیای سیاسی نیز در یادداشتی نوشته است: ترکیه که از ابتدای جنگ داخلی در سوریه با دولت بشار اسد اختلاف داشته، اینک درگیر پایان دادن به بحران در ادلب خصوصا در مناطق هم مرز با ترکیه است. آنکارا مدعی است که با تشدید درگیری ها در ادلب تعداد زیادی از جمعیت سه میلیون نفری این منطقه به عنوان پناهندگان جنگی راهی مرزهای ترکیه خواهند شد و بحرانی تازه برای ترکیه رقم خواهند زد. در مقابل روسیه حمله سوریه در ادلب را ضروری دانسته و ترکیه را متهم به نادیده گرفتن توافقات پیشین و مسئول بحران کنونی ادلب می داند.

به نظر می رسد روند تحولات در ادلب جنگ 9 ساله سوریه را وارد فاز جدیدی کرده که نه تنها زمینه برخورد نظامی میان ترکیه و سوریه را فراهم می کند، بلکه نقش اساسی بر روابط میان ترکیه و روسیه خواهد داشت.

سپر بهار ضد روسی نیست!

خلوصی آکار وزیر دفاع ترکیه عصر یکشنبه و در شرایطی که اوضاعدر ادلب به شدت بحرانی بود در جمع خبرنگاران قرار گرفت و گفت که عملیات سپر بهار  از ۸ اسفند در پی حمله نیروهای ارتش سوریه به مواضع نیروهای ترک در استان ادلب آغاز شد و تاکنون ۲۱۲۲ نفر از نیروهای سوریه کشته و یک پهپاد، ۸ بالگرد، ۱۰۳ تانک، ۷۳ توپخانه و راکت اندار و ۳ سامانه پدافند هوایی این کشور منهدم شده است.

وی خاطر نشان کرد: هدف ما برخورد با روسیه نیست و می خواهیم به جنایات دولت سوریه در منطقه پایان دهیم و از مهاجرت و افراط گرایی جلوگیری کنیم.

آکار تاکید کرد که کشورش از روسیه انتظار دارد که از نفوذ خود در راستای توقف حملات سوریه در استان ادلب و اجبار این کشور به بازگشت به توافق سوچی استفاده کند.

وزیر دفاع ترکیه افزود: هیچ شکی نیست که ما در چارچوب حق دفاع مشروع به تمام حملات علیه مراکز دیدبانی و یگان های ترکیه در استان ادلب در شمال سوریه پاسخ می دهیم و تنها هدف ما در این استان نیروهای ارتش سوریه در چارچوب دفاع مشروع از خود است.

فاتحه ای بر استراتژی «تنش صفر»

به قدرت رسیدن حزب عدالت و توسعه در عرصه اجرایی کشور ترکیه در سال 2002 صحنه جدیدی را در تاریخ این میراث دار امپراتوری عثمانی گشود، این کشور برای قریب به هشت دهه از زمان تاسیس عمدتا درگیر مسایل و مشکلات داخلی خود بود و نقش فعالی در رخدادهای منطقه غرب آسیا که خود بخشی از جفرافیای آن را تشکیل می دهد نداشت، با این حال از ابتدای هزاره سوم ترکیه با یک چرخش جدی در سیاست خارجی اش به کشوری فعال در رخدادهای منطقه غرب آسیا و خاورمیانه تبدیل شد، هر چند تا پیش از برآمدن حزب عدالت و توسعه در نهاد دولت ترکیه، این کشور رویکرد حسن همجواری را با همسایگانش رعایت می کرد اما با ظهور اندیشه های حزب عدالت و توسعه و به ویژه بر مبنای مانیفیست سیاست خارجی که احمد داوود اوغلو مبتکر آن بود، سیاست ” تنش صفر با همسایگان ” به عنوان یک راهبرد کلیدی برای سیاست خارجی ترکیه در پیش گرفته شد، و همزمان ترکیه سعی کرد با اتکا به اندیشه نئوعثمانیسم به ایجاد مناطق نفوذ در ورای مرزهایش بیندیشد، اما رخدادهای خاورمیانه بر همه ارکان سیاست خارجی ترکیه تاثیری ملموس بر جای گذارد، بی شک ترکیه ی سال 2002 با ترکیه ی بهار 2020 تفاوت های بنیادینی در رفتارهای سیاست خارجی اش دارد و این تفاوت می تواند ناشی از میزان و عمق تاثیری باشد که رخدادهای این دوره پرفراز و فرود بر سپهر اندیشه و کارکرد رفتاری سیاست مداران این کشور برجای نهاده است، تنها دراین میان و از دیروز یکشنبه 11 اسفند 1398 دیگر نمی توان نام سیاست راهبردی ترکیه را تنش صفر با هسایگان گذاشت، چرا که اردوغان بی اعتنا به راهبرد دو دهه قبل حزبی خود، حالا با دو همسایه مهمش ایران و سوریه تنش هایی دارد که شانه به جنگ می ساید.

(به قلم هانی تبریزی – منتشر شده در هفته نامه سرزمین انرژی-شماره 97)



پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>